Het geheim doorbreken

Seksueel geweld wat doe je er tegen?

In dit artikel wil ik graag vanuit mijn specialisatie seksuele geweld problematiek ingaan op een aantal actuele onderwerpen omtrent dit thema.
Dit artikel verscheen eerder in een ander, voor therapeuten bedoelde vorm in het vakblad van hypnotherapeuten TETH. Ik ben al vierentwintig jaar werkzaam als hypnotherapeut en regressie- en reïncarnatietherapeut en geef lezingen en workshops over seksuele geweld problematiek.

Het is mijn ervaring als hypnotherapeut dat een deel van het probleem de geheimhouding is.
Gelukkig beginnen de tijden te veranderen, de kerk verliest zijn macht, vrouwen en kinderen durven steeds meer voor hun rechten op te komen en worden daar in ieder geval in Nederland toe in de gelegenheid gesteld middels telefonische meldlijnen. De media zijn minder terughoudend, de politiek wordt zich bewuster van het probleem en het krijgt meer aandacht van de politie; kortom alles wat tot voor kort in de doofpot werd gestopt komt nu naar boven. En dit geeft slachtoffers de moed om met hun verhaal naar buiten te treden.
De geheimhouding heeft alles te maken met de macht die de dader uitoefent op het slachtoffer. De dader is groter en sterker en zal eerder gelooft worden dan het kind. Bovendien zal als het incest betreft ook het gezin, de familie een rol spelen. Ze hebben soms een vermoeden, maar durven het niet uit te spreken omdat ze de verhoudingen binnen het gezin of de familie niet willen verstoren.
Als een vertrouwenspersoon of hulpverlener het vermoeden krijgt dat er iets traumatisch gebeurd is kan hij proberen het vertrouwen van het kind, meestal inmiddels een volwassene, te winnen. Let wel iets traumatisch in de beleving van een kind.
Dat iemand problemen heeft met zijn/haar seksuele beleving wil nog niet zeggen dat ze in hun jeugd seksueel beschadigd zijn, wel dat ze waarschijnlijk emotioneel beschadigd zijn.
Seks heeft alles te maken met intimiteit en vertrouwen en als iemand daarin beschadigd heeft dat zijn weerslag op de seksuele beleving. Voor overgave aan seks is een gevoel van veiligheid nodig, als je dat nooit gekend hebt of daarin bedreigd bent geweest zal dat doorwerken in relaties en zeker in intieme relaties.
Ook op beschuldigende en bestraffende toon uitgesproken veroordelingen door ouders over de seksuele verkenningen van het kind, masturbatie en doktertje spelen bv., kunnen een schuldgevoel over de eigen seksualiteit veroorzaken. Nieuwsgierigheid naar de geslachtsdelen van zichzelf en de andere sekse en masturbatie is normaal en hoort bij de ontwikkeling van het kind. Het zijn de ouderen die het bezoedelen met hun al dan niet door religie geïnspireerde veroordelingen. Fundamentalisten van welke godsdienst ook richten veel schade aan.

Wat is seksueel geweld?
Onder seksueel geweld versta ik: elke seksueel getinte handeling die niet klopt met de relatie tussen twee mensen en tegen de wil en de bedoeling is van het slachtoffer. Een veel voorkomend misverstand is dat alleen penetratie of verkrachting als zodanig beschouwd wordt. Zowel dader als slachtoffer bagatelliseren hiermee het grensoverschrijdende gedrag. Zeker in het begin neemt seksueel misbruik tussen volwassene en kind deze vorm niet aan, maar wordt er door de dader middels speciale aandacht en cadeautjes naar toegewerkt.
Wat volwassenen zich niet realiseren is dat het vanuit de ervaring van het kind al bedreigend wordt op het moment dat er een verandering komt in de sfeer tussen het kind en de dader. Het kind voelt de verandering, de spanning, merkt de versnelde ademhaling op en ziet zoals kinderen het vaak uitdrukken “dat hij raar kijkt”.
Ook het langer dan nodig wassen van seksueel gevoelige plekken of aaien op die plekken wordt als verwarrend ervaren. Met name dit soort handelingen zorgen voor veel verwarring omdat enerzijds gevoeld wordt dat het niet klopt en het anderzijds wordt ervaren als speciale aandacht en er dikwijls ook een lichamelijke reactie van opwinding en seksuele prikkeling ontstaat. Met name de laatste twee geven het kind de indruk dat het medeplichtig en dus ook mede schuldig is.

De schuld ligt bij de dader.
Ondanks dat het slachtoffer soms onbedoeld seksuele signalen geeft is degene die de grenzen van de ander overschrijdt de schuldige. Bij kinderen is dit helemaal duidelijk: er is maar een schuldige en dat is de dader. Ik zeg dit met nadruk omdat mij uit vele praktijkgevallen gebleken is dat een deel van de problematiek die voortkomt uit seksueel geweld een gevoel van schuld en medeplichtigheid is.
Dit komt mede voort uit de manipulaties van de dader, maar ook omdat het onder bedreiging gebeurt zowel fysiek als mentaal en tot geheim wordt, gedeeld met de dader. Zinnen als: “Dit is ons geheim, je mag het tegen niemand vertellen” of nog dreigender: “Als je het vertelt vermoord ik je” komen dikwijls in een regressie boven. En ook de volgende, die jammer genoeg dikwijls maar al te waar blijkt: “Als je het vertelt geloven ze je toch niet.”
Door de manipulaties van de dader wordt wat er tussen hen gebeurt in de beleving van het slachtoffer een gedeeld geheim. Het complot waarin ze samen zitten geeft een gevoel van medeplichtig en mede schuldig te zijn.
Op het moment dat dit geheim doorbroken wordt door er met een vertrouwenspersoon of therapeut over te praten is het belangrijk om ook meteen het schuldgevoel te ontkrachten. Door zeer duidelijk de kant van het slachtoffer te kiezen en de dader als enige schuldige te benoemen doorbreek je het complot. Ook de daad zelf moet duidelijk veroordeeld worden: elke grensoverschrijdende handeling is seksueel geweld en als het een familielid betreft incest.
Het kan daarom soms van belang zijn om het misbruik tot in de details te laten herbeleven vanuit dit nieuwe gezichtspunt. Dan wordt de manipulatie duidelijk, de dwang en de onschuld van het slachtoffer. Ik leg dan ook uit dat het lichaam een natuurlijke reactie heeft op seksuele prikkeling, die los kan staan van de emotionele beleving en instemming.
Zowel in de reguliere als in de complementaire hulpverlening is de Schaduw, oorspronkelijk een term van de psychiater Jung, een bekend verschijnsel. Dit betekent dat een psychisch niet te verwerken gebeurtenis in het duister van het onbewuste verdwijnt en daar een eigen leven gaat leiden. Dit heeft verregaande gevolgen voor het slachtoffer en diens naaste omgeving en kan zelfs generaties lang doorwoekeren. De Schaduw in het licht brengen kan een (familie) geheim doorbreken en niet alleen het directe slachtoffer verlichting geven maar ook diens naaste omgeving.

Hoe gaat een kind om met seksueel misbruik?
Het zal duidelijk zijn dat seksueel geweld een van de belangrijkste veroorzakers is van stress. Een normale reactie op bedreiging en stress is de vecht - vluchtreactie, een overlevingsstrategie stammend uit de oertijd, dat bij naderend gevaar het lichaam klaarmaakt om snel te handelen. Na een succesvolle reactie wordt de hartslag weer normaal, het lichaam en vooral de geest komen tot rust en het lichaam stopt met het aanmaken van de benodigde hormonen.
Maar kan een kind vechten? Het kan hooguit als het in zijn karakter zit een hoop kabaal maken, veel moeilijkheden veroorzaken om de aandacht op zich te vestigen. In het gunstigste geval zullen de signalen opgepikt worden en kan het kind haar verhaal kwijt. Maar het kind kan ook als ’lastig, druk en gauw afgeleid’ afgewezen worden en als het in de hulpverlening terecht komt een etiket met bijbehorende medicijnen en behandeling krijgen.
Vluchten kunnen kinderen soms als ze lieve buren hebben, die hen opvangen, een opa en oma of ander familielid in de buurt waar ze terecht kunnen. Maar daarna moeten ze toch weer naar huis.
De meeste kinderen kunnen door hun afhankelijke positie vluchten noch vechten. Omdat ze dit soort overlevingsstrategieën (nog) niet hebben of omdat ze dat daadkrachtige in hun karakter missen zullen ze bevriezen, wegkruipen in een hoekje, zich onzichtbaar maken. Ze dissociëren, koppelen zich emotioneel los van de beleving en daarmee bevriest ook de emotie en niet zelden de herinnering. Soms gaan kinderen zelfs hun lichaam uit en krijg je bij de herbeleving in therapie de verkrachting te zien vanaf het plafond of boven op de kast.
Dit verklaart de zwarte gaten in hun herinnering, ze kunnen zich soms maanden, jaren van hun jeugd niet herinneren.